Nasza oferta

Doradztwo podatkowe dla JST

Sprawdzamy prewspółczynnik, rozliczenia inwestycji i korekty VAT w JST oraz jednostkach organizacyjnych.

Inwestycje samorządowe łączą zadania publiczne z różnymi sposobami wykorzystania majątku. Sprawdzamy rozliczenia VAT, prewspółczynnik i możliwość odliczenia podatku, porządkujemy dokumentację oraz pomagamy przygotować korekty i stanowisko w rozmowach z organem.

Doradztwo podatkowe dla JST

Prewspółczynnik policzony raz, według wzoru z rozporządzenia, potem powtarzany co roku. Inwestycja w wodociąg, świetlicę albo halę sportową rozliczona bez sprawdzenia, do czego obiekt faktycznie służy. Taki model nadal spotyka się w jednostkach samorządu, choć przepisy dopuszczają więcej niż jedną drogę.

Zaczynamy od pytania, czy przyjęta kiedyś proporcja nadal odpowiada temu, jak majątek jest używany. Jeżeli odpowiada, mówimy to wprost i nie proponujemy dalszych prac.

Porozmawiajmy o sprawie

Kiedy warto to przeliczyć

Najlepiej przed rozpoczęciem inwestycji, bo wtedy metoda kształtuje rozliczenie od pierwszej faktury. Później pozostaje korekta, która też działa, tylko wymaga więcej uzasadnienia.

prewspółczynnik jest liczony wzorem z rozporządzenia i nikt nie sprawdzał, czy inna metoda nie jest bardziej reprezentatywna
jednostka realizuje inwestycję, która będzie służyć równocześnie zadaniom własnym i działalności odpłatnej
w gminie działają jednostki organizacyjne o bardzo różnym profilu, a stosowany jest jeden wskaźnik
pojawia się pytanie, czy dana czynność mieści się w działalności gospodarczej, czy w sferze władztwa publicznego
samorządowa instytucja kultury albo spółka komunalna rozlicza VAT bez wsparcia merytorycznego
planujecie korektę rozliczeń za lata wcześniejsze i potrzebujecie uzasadnienia metody
urząd zakwestionował przyjęty sposób odliczenia

Stosowanie jednej metody bez sprawdzenia specyfiki jednostek i inwestycji może zaniżać lub zawyżać odliczenie. Warto zacząć od porównania przyjętego sposobu z rzeczywistym wykorzystaniem majątku.

Prewspółczynnik: rozporządzenie nie zamyka sprawy

Zasady odliczenia przy zakupach służących równocześnie działalności gospodarczej i innej wynikają z art. 86 ust. 2a do 2h ustawy o VAT. Sposób ustalenia proporcji ma jak najlepiej odpowiadać specyfice działalności podatnika i dokonywanych przez niego nabyć.

Rozporządzenie Ministra Finansów z 17 grudnia 2015 r. (Dz.U. poz. 2193) wskazuje metodę dla JST, samorządowych i państwowych instytucji kultury, uczelni publicznych oraz instytutów badawczych. Jego § 3 nakazuje ustalać proporcję odrębnie dla każdej jednostki organizacyjnej.

Artykuł 86 ust. 2h ustawy o VAT pozwala zastosować inny sposób określenia proporcji, jeżeli jest bardziej reprezentatywny dla danej działalności i zakupów. Przy infrastrukturze wodociągowo-kanalizacyjnej możliwość taką potwierdza między innymi wyrok NSA z 26 czerwca 2018 r., I FSK 219/18. Dobór metody i ewentualne odrębne sposoby dla różnych obszarów wymagają oceny danych w konkretnej sprawie.

Gdy zakup dotyczy infrastruktury wodociągowej, sprawdzamy, czy sposób odliczenia odpowiada faktycznemu wykorzystaniu sieci. Zmiana metody wymaga wyliczenia, uzasadnienia i dokumentacji.

Warto też sprawdzić drugą stronę tej samej reguły. Jeżeli proporcja nie przekroczyła 2%, jednostka może przyjąć, że wynosi ona 0%, co przy części jednostek organizacyjnych upraszcza rozliczenie zamiast je komplikować.

Centralizacja i granica działalności gospodarczej

Od 1 stycznia 2017 r. jednostka samorządu terytorialnego i jej jednostki organizacyjne rozliczają VAT jako jeden podatnik, na podstawie ustawy z 5 września 2016 r. o szczególnych zasadach rozliczeń podatku od towarów i usług. Prewspółczynnik liczy się jednak dla każdej jednostki osobno, co bywa mylone i prowadzi do stosowania jednego wskaźnika w całej gminie.

Samorządowe instytucje kultury nie są objęte centralizacją i pozostają odrębnymi podatnikami, mimo że rozporządzenie o prewspółczynniku obejmuje je razem z JST.

Osobną kwestią jest to, kiedy jednostka w ogóle działa jako podatnik. Artykuł 15 ust. 6 ustawy o VAT wyłącza z opodatkowania czynności wykonywane w charakterze organu władzy publicznej, a granica między władztwem a działalnością gospodarczą przebiega inaczej przy każdym zadaniu.

Projekty parasolowe po wyrokach TSUE

Wyroki TSUE z 30 marca 2023 r. w sprawach C-612/21 (Gmina O.) i C-616/21 (Gmina L.) dotyczą projektów instalacji OZE oraz usuwania azbestu. W opisanych tam okolicznościach gmina nie wykonywała działalności gospodarczej w rozumieniu VAT. Każdy projekt trzeba porównać z przesłankami przyjętymi w tych wyrokach.

Jeżeli projekt pozostaje poza działalnością gospodarczą, ocena obejmuje zarówno podatek należny od wpłat i dotacji, jak i prawo do odliczenia podatku naliczonego od zakupów.

Minister Finansów wydał w tej sprawie interpretację ogólną nr PT1.8101.1.2023, w której przyjął, że jednostki spełniające warunki do korekty rozliczeń mogą jej dokonać, choć nie mają takiego obowiązku. Dla konkretnej gminy oznacza to decyzję, a nie automatyzm, i tę decyzję warto policzyć.

Korekty i odzyskiwanie podatku

Odliczenie w trakcie roku jest wstępne, bo prewspółczynnik opiera się na danych z roku poprzedniego. Po zakończeniu roku dokonuje się korekty na danych rzeczywistych, zgodnie z art. 90c ustawy o VAT.

Przy majątku trwałym obowiązuje dodatkowo korekta wieloletnia z art. 91 ustawy o VAT.

Rodzaj majątku	Okres korekty
Środki trwałe i wartości niematerialne o wartości powyżej 15 000 zł	5 lat
Nieruchomości i prawa wieczystego użytkowania gruntów	10 lat
Pozostałe zakupy	korekta jednorazowa po zakończeniu roku

Mechanizm korekty działa w obie strony. Możliwość poprawienia rozliczeń za wcześniejsze okresy zależy od zasad odliczenia, właściwych terminów korekt i przedawnienia zobowiązania; wyliczamy ją osobno dla każdej inwestycji.

Spółki komunalne i instytucje kultury

Spółka komunalna jest co do zasady odrębnym od JST podatnikiem VAT, ale jej rozliczenia mają cechy sektorowe: dopłaty i rekompensaty od gminy, powierzenie zadań własnych, majątek wnoszony aportem, świadczenia na rzecz jednostki macierzystej. Każda z nich wymaga oceny, czy występuje wynagrodzenie za świadczenie, czy przepływ pozostający poza VAT.

Instytucje kultury i organizacje pozarządowe mają znaczny udział działalności nieodpłatnej i wpływów niebędących obrotem. Bilety, sponsoring, wydawnictwa i dotacje rozliczają się w każdym z tych strumieni inaczej, a prewspółczynnik bywa tu stosowany mechanicznie, bo brakuje wewnętrznego zaplecza podatkowego.

Co obejmuje wsparcie Tax Legal Partner

Pracujemy z jednostkami samorządu, spółkami komunalnymi, instytucjami kultury i organizacjami pozarządowymi.

przegląd rozliczeń VAT jednostki wraz z oceną stosowanej metody prewspółczynnika
opracowanie metody bardziej reprezentatywnej oraz jej uzasadnienia na potrzeby organu
kwalifikację zadań jako działalności gospodarczej albo władztwa publicznego
rozliczenie inwestycji o mieszanym przeznaczeniu, od etapu planowania nakładów
rozliczenie VAT w projektach unijnych, przygotowane tak, żeby obroniło się także w okresie trwałości
korekty roczne i wieloletnie oraz korekty rozliczeń za lata wcześniejsze
wnioski o interpretację indywidualną, jeżeli mogą zapewnić ochronę przyjętego sposobu rozliczenia w ustawowym zakresie
doradztwo dla spółek komunalnych, instytucji kultury i organizacji pozarządowych
reprezentację w kontroli i postępowaniu podatkowym oraz przed sądami administracyjnymi
szkolenia dla służb finansowych jednostki

Jeżeli organ zakwestionuje przyjętą metodę, prowadzimy sprawę dalej w ramach kontroli i sporów podatkowych.

Jak przebiega współpraca

Przegląd i wstępna ocena. Analizujemy dotychczasową metodę, strukturę jednostek organizacyjnych i największe inwestycje. Na tym etapie mówimy, czy widzimy przestrzeń do zmiany, i nie proponujemy dalszych prac, jeżeli jej nie ma.

Metoda i uzasadnienie. Opracowujemy sposób określenia proporcji wraz z dokumentacją, a przy istotnych kwotach proponujemy zabezpieczenie stanowiska wnioskiem o interpretację indywidualną.

Wdrożenie i obrona. Wprowadzamy metodę w rozliczeniach, przygotowujemy korekty i prowadzimy sprawę, gdy organ zgłosi zastrzeżenia.

Prewspółczynnik i korekty VAT

Jak zacząć rozmowę

Napisz, o jakiej jednostce mówimy i jak dziś liczony jest prewspółczynnik. Na pierwszej rozmowie ustalimy, czy warto sprawdzić inną metodę i jaki byłby zakres pracy. Jeżeli potrzebujecie oferty do postępowania o udzielenie zamówienia publicznego albo do zapytania ofertowego, przygotujemy ją w wymaganym formacie.

Ekspert prowadzący

Przemysław Szot

Partner | Radca prawny | Doradca podatkowy

p.szot@taxlegalpartner.pl
+48 502 775 425

Zespół projektowy

Michał Piegdoń

Konsultant podatkowy

m.piegdon@taxlegalpartner.pl

Michał Piegdoń prowadzi rozliczenia VAT jednostek samorządu, spółek komunalnych i instytucji kultury. Przemysław Szot odpowiada za sprawy wymagające także obrony stanowiska przed organem lub sądem administracyjnym.

Pytania, które dostajemy najczęściej

Czy musimy stosować prewspółczynnik z rozporządzenia?

Nie. Artykuł 86 ust. 2h ustawy o VAT pozwala zastosować inny sposób określenia proporcji, jeżeli jest bardziej reprezentatywny dla danej działalności. Wybór innej metody wymaga uzasadnienia, więc przygotowujemy je razem z wyliczeniem.

Czy gmina może stosować kilka prewspółczynników?

W odpowiednich warunkach tak. Orzecznictwo dopuszcza dobór sposobu określenia proporcji do konkretnego rodzaju działalności, jeżeli metoda lepiej odzwierciedla faktyczne wykorzystanie zakupów. Nie oznacza to jednak prawa do tworzenia odrębnego klucza dla każdej inwestycji tylko dlatego, że prowadzi on do wyższego odliczenia. Każdą metodę trzeba uzasadnić danymi i wykazać jej większą reprezentatywność. Prewspółczynnik ustala się przy tym odrębnie dla każdej jednostki organizacyjnej.

Czy VAT od projektów OZE i usuwania azbestu można odzyskać?

Ocena zależy od warunków konkretnego projektu. Wyroki TSUE C-612/21 i C-616/21 oraz interpretacja ogólna PT1.8101.1.2023 wymagają rozpatrzenia podatku należnego i naliczonego łącznie. Korekta może być dopuszczalna w określonych sytuacjach, więc przed decyzją liczymy obie strony rozliczenia.

Czy możemy odzyskać VAT z lat wcześniejszych?

Możliwość korekty zależy od prawa do odliczenia, właściwych okresów korekt i przedawnienia. Wyliczamy proporcję oraz uzasadnienie bardziej reprezentatywnej metody dla konkretnej inwestycji.

Jak długo trwa korekta odliczenia przy inwestycji?

Pięć lat dla środków trwałych o wartości powyżej 15 000 zł i dziesięć lat dla nieruchomości, zgodnie z art. 91 ustawy o VAT. Do tego dochodzi korekta roczna z art. 90c, dokonywana na danych rzeczywistych po zakończeniu roku.

Kiedy gmina nie jest podatnikiem VAT?

Gdy działa w charakterze organu władzy publicznej, co wyłącza art. 15 ust. 6 ustawy o VAT. Ocena wymaga odniesienia się do konkretnego zadania, ponieważ ta sama jednostka bywa podatnikiem w jednym obszarze i pozostaje poza VAT w innym.

Masz pytanie, którego tu nie ma? Napisz do nas. Ustalimy zakres pierwszej oceny.